Dezelfde keten als de andere drie: textielinzameling in Nederland. Terug naar de opdracht

De Nederlandse textielketen: van inzameling tot eindbestemming

TL;DR

  • Van de 108,5 miljoen kilo huishoudtextiel die Nederland in 2022 gescheiden inzamelde, gaat na sortering ~54% naar hergebruik (voornamelijk export; slechts 6,8% blijft in Nederland), ~29% naar recycling (grotendeels laagwaardig, poetslappen en isolatie) en ~8% direct naar verbranding; 80% van alle afzet verlaat Nederland en 47% gaat buiten de OESO. Bron: Massabalans textiel 2022, FFact/Rijkswaterstaat, oktober 2024.
  • De waarde in de keten zit vrijwel volledig in de herdraagbare “crème” die inzamelaars en sorteerders internationaal verkopen; recycling en de reststroom kosten geld. De keten verkeert sinds eind 2023 in een crisis, waardoor sorteerbedrijven verlies lijden en de VHT waarschuwt dat de Nederlandse sorteerbranche kan omvallen.
  • De UPV Textiel (sinds 1 juli 2023) verschuift de financiële verantwoordelijkheid naar producenten. In het eerste uitvoeringsjaar (2025) werd de hoofddoelstelling net gehaald (51% tegenover 50%), maar de doelen voor hergebruik-in-Nederland (5% tegenover 10%) en vezel-tot-vezelrecycling (14% tegenover 25%) niet.

Spelers in de keten

Inzamelaars. Leger des Heils / ReShare is de grootste inzamelaar van Nederlands textiel, ongeveer 24 miljoen kilo per jaar. Directeur Simon Smedinga (juli 2024): “nu is de lucht volledig uit ons businessmodel en stevenen de inzamelaars in Nederland af op grote verliezen”. Sympany zamelt ~14 miljoen kilo per jaar in via ~1.450 containers, met sorteercentra in Assen, Utrecht en Eindhoven. Boer Group is commercieel en verwerkt internationaal ~450 ton per dag, waarvan 180 ton over drie Nederlandse sorteerbedrijven.

Sorteerders. Verenigd in de Vereniging Herwinning Textiel (VHT), ongeveer 18 sorteerders in Nederland in 2022, waarvan enkele failliet. Onderscheid tussen grofsorteerders (10 tot 100 fracties) en fijnsorteerders (meer dan 100, tot ~350-450 verhandelbare stromen). VHT-leden bieden ~2.000 arbeidsplaatsen. Nederlandse sorteerbedrijven verwerkten in 2022 in totaal ~155,2 kiloton, waarvan 59% (68,3 kt) geïmporteerd textiel uit Duitsland, België, Oostenrijk, Luxemburg en Frankrijk.

Recyclers. Frankenhuis (Haaksbergen/Almelo, meer dan 150 jaar oud), Wolkat, en Wieland Textiles met de FiberSort-machine (~900 kg per uur). Nederland huisvest ~20% van de Europese chemische textielrecyclingbedrijven (Textieltafel, 2026).

Crisis in de sorteerbranche

De VHT luidde in maart 2024 de noodklok: de onverkochte voorraad gesorteerde kleding was gemiddeld 30% hoger dan een jaar eerder, omgerekend ~28 miljoen kledingstukken, met een daling in brutomarge van ruim 10%. De verkoopprijzen daalden in de eerste helft van 2024 met meer dan 30%. Voorzitter Mariska Boer: “Wanneer het financieel niet haalbaar meer is om het afgedankt textiel hier te sorteren is verbranding het enige alternatief… Er is in de EU geen enkele andere lidstaat met vergelijkbare sorteercapaciteit.”

Prijsindicaties

  • Inzamelvergoeding aan gemeenten. Voorbeeld gemeente Peel en Maas: 10 cent per kilo via bovengrondse container, 20 cent per kilo bij huis-aan-huis.
  • Historische opbrengst inzamelaars. 45 tot 75 cent per kilo tijdens de prijspiek. Voor charitatieve inzamelaars bleef na kosten 5 tot 15 cent per kilo over voor goede doelen. Bron: gemeentelijk beleidsdocument Heemstede, jaartal ~2010s, mogelijk gedateerd.
  • Restafvalverwerking. Gemiddeld €213 per ton fijn restafval (NVRD).
  • Textielbeheerbijdrage. Bij Stichting UPV Textiel €0,24 per kilo in 2026.
  • Interne inkoop- en verkoopprijzen tussen sorteerders en handelaren zijn bedrijfsvertrouwelijk en niet publiek beschikbaar.

Gelderse context

Voor Gelderland is de belangrijkste speler Stichting 2Switch (opgericht 1999, geen winstoogmerk): een professioneel kringloopbedrijf met ~11-16 kringloopwinkels en 3 textielsorteercentrales in Gelderland, Overijssel en Limburg, met ~650-800 medewerkers en een leerwerkfunctie. Burgers doneren jaarlijks ~7 miljoen kilo. Winkels onder meer in Arnhem, Dieren, Doesburg, Duiven, Elst, Tiel en Zutphen. 2Switch huurde een nieuw textielsorteercentrum van ~2.000 m² aan de Leemansweg 50 in Arnhem, en verkoopt in Arnhem jaarlijks ~75.000 kilo textiel via eigen winkels.

Afvalinzamelaar Circulus verzorgt de gemeentelijke afvalinzameling in delen van Gelderland (onder meer Westervoort en Duiven) en werkt samen met 2Switch. Net over de provinciegrens ligt de Twentse recyclingcluster: Frankenhuis in Haaksbergen/Almelo, en het TexPlus-samenwerkingsverband dat een modern sorteercentrum opende in Enschede.

Provinciebrede specifieke volumecijfers voor textielstromen in Gelderland zijn niet als afzonderlijk gepubliceerd onderzoek gevonden; de Massabalans en UPV-monitoring zijn landelijk van opzet.

Caveats

  • De massabalans van FFact over 2022 is de laatste in zijn soort; monitoring wordt voortaan door producenten onder de UPV gedaan. De cijfers zijn deels gebaseerd op geaggregeerde branchedata, niet op individuele bedrijfsopgaves, en zijn niet op bedrijfsniveau te verifiëren.
  • 2022 is een atypisch jaar (corona-na-ijleffect); volumes en verhoudingen kunnen sindsdien zijn verschoven.
  • Sortering en eindbestemming in het buitenland zijn slecht gedocumenteerd; de eindbestemming ligt vaak meer dan drie stappen van de inzameling.
  • De UPV-resultaten 2025 komen van de producentenorganisatie zelf (~70% marktaandeel) en dekken niet de volledige markt.

Bronnen