Sessie 2 · Van oplossing naar probleem

Jullie hebben in drie weken al van alles met AI gemaakt. Het bouwen lukt dus. Wat nog niet vanzelf gaat, is weten wat je bouwt en voor wie. Daar gaat vanmiddag over.

Een goed antwoord op de verkeerde vraag is nog steeds fout. Dat staat in je eigen hulpmiddel 11. Vanmiddag draai je de volgorde om: eerst het probleem, dan het ding.

Wat je aan het eind in handen hebt

Je gaat met drie dingen de deur uit:

Een probleemdefinitie in één zin, met een How Might We-vraag erbij, en onder elke oorzaak waar die op rust. Die heb je volgende week nodig: hij gaat in je project paper, dat donderdag 1 oktober af moet.
Een omgeving die je opdrachtgever kent. Een project in ChatGPT of Claude met je deskresearch, je gespreksnotities en je opdracht erin, plus een instructie die je zelf schrijft. Dat bouw je vanmiddag, en je hoeft de rest van de minor niet meer uit te leggen wie je opdrachtgever is.
Een idee op de lijst van de groep, herschreven tot een echt probleem. Daar kan je volgende kortcyclische project uit komen, met oplevering op 15 oktober.

De velden voor het eerste punt staan in hulpmiddel 11 Probleemdefinitie. Openen kan nu al.

Werkvorm 2 doe je in twee sporen, na elkaar.

Eerst spoor A: je opdracht scherp krijgen. Dat doet iedereen. Je zet je eigen materiaal in de omgeving en werkt toe naar de probleemdefinitie voor je paper.

Klaar? Dan spoor B: een tool briefen. Je pakt een idee van het bord en maakt er een briefing van die je zo aan Claude Code of Codex kunt geven. Laat eerst je probleem in één zin zien.

Allebei staan verderop op deze pagina.

Werkvorm 1 · Van oplossing naar probleem

Eerst samen, dan in duo's. Twintig minuten plus een ronde. Dit doe je met de hand, zonder AI.

Het bord staat hier: ideeenbord-ce.web.app

Twee kolommen: Gemaakt en Dit willen we. Je hoeft niet in te loggen.

Vul bij elk idee de naam van je opdrachtgever in. Daarmee kun je het bord filteren op alleen jullie eigen kaarten. Die keuze is van jou, de rest van de groep merkt er niets van.

Eerst, samen: wat hebben jullie al gebouwd?

Wat hebben jullie de afgelopen drie weken met AI gemaakt?
Eén regel per ding, op het bord in de kolom "Gemaakt".
Zet de naam van je opdrachtgever erbij.
Vijf minuten.

Een GPT, een deep research, een website, een app: alles telt. Dit is de linkerkolom, en aan het eind van de middag komen we erop terug.

Dan: drie ideeën

Schrijf drie dingen op die jullie met AI zouden willen maken.
Voor jezelf, voor je studie, of voor je opdrachtgever.
Eén regel per idee, op het bord in de kolom "Dit willen we".
Zet de naam van je opdrachtgever erbij.
Vijf minuten.

Kom je niet op drie? Onderaan deze pagina staat een startlijst, ingeklapt.

Daarna: vraag door op je eigen ideeën

Loop jullie drie ideeën langs. Eén van jullie stelt de vragen,
de ander typt. Wissel na elk idee van rol.

Bij elk idee drie vragen:

- Voor wie is dit een probleem?
- Wat gebeurt er nu, zonder dat ding?
- Hoe vaak, en wat kost het nu: tijd, geld, ergernis?

De antwoorden zet je op je kaart, met het potloodje.
Staat er nog een oplossing in? Haal hem eruit.
Tien minuten.

Dit is gereedschap 3 uit hulpmiddel 11, het herformuleren van de opdracht. Je eigen idee herschrijven lukt slecht, want je ziet de oplossing al voor je. Daarom vraagt de een en antwoordt de ander. Wie vraagt, houdt zich strikt aan de drie vragen en vult niets in voor de ander. Zegt het antwoord niets over wie er last van heeft, vraag dan door tot het er wel staat.

De toets voor de lijst. Weet je voor wie het een probleem is, en kun je in twee weken een eerste versie hebben? Twee keer ja, dan blijft het idee staan.

Werkvorm 2 · De keten

In duo's, vijfenveertig minuten. Nu met AI, op alles wat je voor je opdrachtgever hebt verzameld.

Wat je na deze vijfenveertig minuten hebt

Hoe dan ook: een omgeving die je opdracht kent. Een project met jouw materiaal erin en een instructie die je zelf hebt geschreven. Die gooi je na vanmiddag niet weg.

Na spoor A: je probleem in één zin, drie How Might We-vragen waaruit je er één kiest, de ladder en de boom met bij elke trede waar die op rust, en de vragen die je nog aan je opdrachtgever moet stellen. Dat is wat hulpmiddel 11 van je vraagt, en het gaat door naar bouwsteen 1 van je project paper.

Tijd over voor spoor B: een briefing die je zo aan Claude Code of Codex kunt geven, met doel, voor wie, het probleem dat het oplost, wat de eerste versie doet, wat hij bewust niet doet, hoe je na twee weken weet of het werkt, en waar het mag draaien.

Je doet het in vier stappen. Na elke stap kijk je zelf, en pas je aan voor je verdergaat. De output van de ene stap is de input van de volgende. Dat is een promptketen.

Na elke stap drie vragen, die ken je van training 1: wat klopt niet, wat mist, wat kan duidelijker?

Let op de AVG, lees dit voor je begint.

In de tool mag: openbare informatie, je eigen deskresearch, en je eigen samenvatting van het gesprek in je eigen woorden.

Eruit blijven: namen van mensen, interne documenten, en cijfers die de opdrachtgever alleen aan jullie gaf. Dat staat ook in hulpmiddel 06.

De vier stappen

Hieronder staat hoelang een stap duurt. Guus roept om wanneer je doorgaat, dus je hoeft niet op de klok te letten.

Hoelang	Stap	Wat je doet	Check voor je verdergaat
5 min	0 je omgeving bouwen	Project aanmaken, je eigen materiaal erin, instructie zelf schrijven	Staat er niets in dat niet naar buiten mag?
10 min	1 ordenen	Vier bakken: feiten, aannames, tegenspraak, gaten	Twee feiten terugzoeken in het bestand
10 min	2 doorvragen	5x waarom en een probleemboom	Welke oorzaak kiezen wij, en hoeveel treden rusten op een aanname?
10 min	3 aanscherpen	Probleem in één zin, drie How Might We-vragen	Geen oplossing, geen “en”, in eigen woorden
7 min	4 aanvallen	De AI speelt de opdrachtgever	Wat kun je zelf uitzoeken, en wat vraag je de opdrachtgever?

De projectinstructie typ je zelf over en vul je aan. De vier stapprompts mag je plakken. Het denkwerk zit in de check tussen de stappen.

Eerst spoor A, dan spoor B

Je werkt op je eigen opdracht. Eerst bouw je de omgeving, daarna laat je hem het werk doen. Aan het eind heb je een probleemdefinitie voor je project paper, dat over een week af moet. De vier stappen volgen de gereedschappen van hulpmiddel 11, in die volgorde.

Stap 0 · je omgeving bouwen

Dit is het ding dat je vanmiddag maakt en dat blijft staan. De rest van de minor hoef je niet meer uit te leggen wie je opdrachtgever is.

Maak een project aan in ChatGPT of Claude. Zet erin als bestanden:

De deskresearch voor de lowstake van 17 september, inclusief de deep research uit sessie 1
Je eigen aantekeningen van het gesprek met de opdrachtgever, in eigen woorden, zonder namen
De ketenschets en het stakeholdergrid, als die er zijn
De opdracht zoals de opdrachtgever hem letterlijk gaf

De projectinstructie. Deze typ je zelf over en vul je aan:

Wie wij zijn
Wij zijn studenten in de minor Circulaire Economie van de HAN. We werken in een duo
voor een opdrachtgever uit [ sector ], die in de keten van [ van ... tot ... ] zit.

Wat er in dit project staat
Onze deskresearch, onze eigen aantekeningen van het eerste gesprek met de
opdrachtgever, en de opdracht zoals die ons gegeven is.

Wat je doet
Je helpt ons in vier stappen van veel materiaal naar één scherp probleem.
Per bericht doe je één stap, de stap die wij vragen. Niet meer.

Grenzen
Werk alleen met wat in de bestanden staat en wat wij in de chat zeggen.
Staat iets er niet in, zeg dat dan. Vul niets uit jezelf aan zonder erbij te
zetten dat het van jou komt. Wij beslissen na elke stap wat doorgaat.

Dit zijn vier van de zes bouwstenen uit je e-learning: gebruiker, context, taak en grenzen. Hoofdstuk 7 gaat over projecten, als je wilt nalezen hoe dat werkt.

Stap 1 · ordenen

Stap 1, ordenen.
Lees alles in dit project. Trek nog geen conclusie.
Zet wat je vindt in vier bakken, met maximaal acht punten per bak:

1. Feiten: met bij elk punt uit welk bestand het komt, en welke bron daar
   genoemd wordt
2. Aannames: wat wij of de research denken, zonder dat het onderbouwd is
3. Tegenspraak: waar twee stukken elkaar tegenspreken
4. Gaten: wat we moeten weten om het probleem te snappen, maar nergens staat

Twijfel je of iets een feit of een aanname is, zet het dan bij de aannames.

Check voor stap 2

Wat klopt niet, wat mist, wat kan duidelijker?
Pak twee punten uit bak 1 en zoek ze terug in het bestand. Staan ze er echt zo?
Zet in de chat wat eruit moet en wat erbij moet. Pas daarna door naar stap 2

Stap 2 · doorvragen

Gereedschap 1 en 2 uit hulpmiddel 11.

Stap 2, doorvragen. Gebruik de bakken zoals we ze net hebben aangepast.

1. Wat is het symptoom: wat gebeurt er bij onze opdrachtgever dat je kunt zien?
   Beschrijf het zonder verklaring.
2. Vraag vanaf dat symptoom vijf keer waarom. Zet bij elke stap waarop je het
   baseert: een punt uit bak 1 (noem het), of het woord AANNAME als het uit
   bak 2 komt.
3. Maak een probleemboom: één kernprobleem in één zin, minstens vier oorzaken
   met bij elke oorzaak of onze opdrachtgever er invloed op heeft, en de
   gevolgen, met voor wie.

Check voor stap 3

Op welke trede van de ladder zit een oorzaak waar jullie binnen je project iets aan kunnen doen? Hulpmiddel 11 zegt: kun je er niets aan doen, ga dan een trede terug
Tel de AANNAMES in de ladder. Elke aanname is een vraag voor je opdrachtgever. Schrijf ze op
Kies één oorzaak. Dat is jullie keuze, niet die van de AI

Stap 3 · aanscherpen

Gereedschap 3 en 4 uit hulpmiddel 11.

Stap 3, aanscherpen.
Wij kiezen deze oorzaak: [ jullie keuze uit stap 2 ].
Dit vroeg onze opdrachtgever letterlijk: [ de opdracht zoals gegeven ].

1. Herschrijf de opdracht als probleem in plaats van als oplossing.
   Eén zin, zonder het woord "en".
2. Schrijf drie How Might We-vragen: één te breed, één te smal, en één
   ertussenin. Zeg bij elke vraag waarom.

Check voor stap 4

Zit er nog een oplossing in je probleem? Haal hem eruit
Staat er “en” in? Dan zijn het er twee. Kies er één
Schrijf het probleem en de How Might We opnieuw op, in je eigen woorden, zonder te plakken

Stap 4 · aanvallen

Stap 4, aanvallen.
Speel nu onze opdrachtgever, en wees kritisch.
Dit is ons probleem: [ ... ]
Dit is onze How Might We-vraag: [ ... ]

1. Welke aanname onder dit probleem is het zwakst? Wijs hem aan in de bakken
   van stap 1.
2. Wat zou jij als opdrachtgever niet herkennen, of anders zeggen?
3. Geef drie vragen die wij jou moeten stellen om te weten of dit het echte
   probleem is.

Check, en daarmee klaar. Streep de vragen door die je zelf kunt uitzoeken. Dezelfde test als in sessie 1: kun je het in tien minuten zelf opzoeken, dan is het huiswerk. De rest gaat mee naar het volgende gesprek met je opdrachtgever.

Waar de uitkomst landt

Uit de keten	Waar het heen gaat
Het probleem in één zin	Hulpmiddel 11, “ons scherpe probleem”, en hulpmiddel 17, bouwsteen 1
De How Might We-vraag	Hulpmiddel 11, “onze How Might We-vraag”
De ladder en de boom, met waar elke trede op rust	Hulpmiddel 11, gereedschap 1 en 2, en de onderbouwing onder bouwsteen 1
De toetsvragen	Hulpmiddel 11, “getoetst bij de opdrachtgever”, na het gesprek
Welke stappen de AI deed en wat jullie veranderden	De verantwoordingstabel in hulpmiddel 06

Klaar met spoor A? Dan werk je hier aan iets dat je wilt bouwen. Laat eerst je probleem in één zin zien: staat er geen oplossing in en geen “en”, dan kun je hier verder. Heb je je probleemdefinitie al eerder scherp gekregen, bijvoorbeeld met je coach, dan mag je ook meteen hierheen. Loopt je kortcyclische project 1 vast op wat het precies moet opleveren, dan mag dit spoor ook daarop.

Je werkt op een idee van de lijst. Het doel is een briefing die je zo aan Claude Code of Codex kunt geven. Dezelfde vier stappen, lichter.

Stap 0 · de start

Maak ook hier een project aan, geen losse chat. Dan houd je aan het eind een omgeving over die blijft staan, en die je bij het bouwen opnieuw gebruikt. Zet erin wat je over dit idee al hebt, en plak het idee zoals het na werkvorm 1 op het bord staat, dus al herschreven als probleem. Dezelfde AVG-regel geldt.

Stap 1 · ordenen

Stap 1, ordenen.
Dit is ons idee, al herschreven als probleem: [ de regel van het bord ].
Trek nog geen conclusie. Zet in drie bakken:

1. Wat we zeker weten over dit probleem, en hoe we dat weten
2. Wat we aannemen
3. Wat we niet weten

Stap 2 · doorvragen

Stap 2, doorvragen.
Vraag vijf keer waarom dit een probleem is, en voor wie. Zet bij elke stap of
het uit bak 1 komt of een aanname is. Stop als je bij iets komt waar een eerste
versie binnen twee weken iets aan kan doen.

Stap 3 · aanscherpen

Stap 3, aanscherpen.
1. Wat moet de eerste versie doen? Maximaal drie dingen.
2. Wat doet hij bewust niet?
3. Hoe weten we na twee weken of het werkt? Iets wat je kunt tellen of zien.

Stap 4 · aanvallen

Stap 4, aanvallen.
Speel de persoon voor wie dit bedoeld is. Waarom zou je dit niet gebruiken?
Noem drie redenen, de lastigste eerst.

De briefing

Maak van stap 1 tot en met 4 één briefing voor Claude Code, met deze kopjes:
Doel · Voor wie · Het probleem dat het oplost · Wat de eerste versie doet ·
Wat hij niet doet · Hoe we weten dat het werkt · Waar het mag draaien

Schrijf niets op wat niet uit dit gesprek komt.

Check. Lees de briefing regel voor regel. Kun je elke regel terugvinden in een van de vier stappen? Wat je niet terugvindt, heeft de AI zelf bedacht. Haal het weg, of beslis er bewust zelf over.

Startlijst met ideeën

Alleen openklappen als je bij werkvorm 1 niet op drie ideeën komt. Kom je er zelf uit, sla hem over.

Vier ideeën om mee te starten

Een leerbot voor het tentamen van 29 oktober. Een project met de theorie-e-learnings en je eigen aantekeningen, dat je overhoort en de antwoorden niet voorzegt.
Een schrijfassistent op je eigen teksten, met een stijlanalyse en stijlregels.
Een onderzoeksmachine voor de sector van je opdrachtgever. De dikke opdracht uit sessie 1, vast ingericht, zodat je hem elke maand opnieuw kunt draaien en kunt zien wat er veranderde.
Iets voor je eigen werk in de minor. Waar verlies je als duo elke week tijd?

Per idee op het bord: het idee in één regel · voor wie · het probleem · eerste versie in twee weken, ja of nee · welk duo.

De lijst blijft staan. Wat vanmiddag op het bord komt, wordt bijgehouden. Zie je een idee dat groter is dan vanmiddag, dan kun je het oppakken als kortcyclisch project 2, met oplevering op 15 oktober. Kom langs, dan denken we mee.

Sessie 3 is donderdag 8 oktober: twee modellen op dezelfde vraag, en varianten naast elkaar.