Dezelfde keten als de andere drie: textielinzameling in Nederland. Terug naar de opdracht

Nederlandse textielketen na inzameling: waar de stroom, waarde en frictie zitten

Stand van zaken: 9 september 2026. Ik gebruik drie zekerheidsniveaus. Hoog betekent wetgeving, toezichthouder of rechtstreeks gepubliceerde operationele gegevens. Middel-hoog betekent origineel onderzoek in opdracht van de Rijksoverheid met beschreven methodiek, maar de onderliggende bedrijfsdata zijn niet volledig openbaar. Middel betekent sectoronderzoek, zelfrapportage met een commercieel belang, of een gevolgtrekking uit meerdere bronnen.

Bronwaarschuwing vooraf. De beste landelijke beschrijving van wat er ná sortering gebeurt is de Massabalans textiel 2022 (FFact in opdracht van IenW). De onderliggende gegevens van individuele sorteerders zijn niet openbaar. De cijfers hieronder zijn de beste officiële landelijke schatting, geen reproduceerbare administratie van iedere kilo. Zekerheid: middel-hoog.

Kernbeeld voor je gesprek

Het belangrijkste dat je opdrachtgever waarschijnlijk nog niet ziet: “naar de sorteerder” is geen eindbestemming maar het begin van een handelsketen. In 2022 werd 108,5 kiloton huishoudelijk textiel en schoeisel gescheiden ingezameld. Van die stroom kreeg slechts 19,9% een bestemming in Nederland; 33,0% ging naar andere OESO-landen en 47,1% daarbuiten. Anders gezegd: 80,1% kreeg een eerstvolgende bestemming buiten Nederland. Export is daarbij geen verwerkingsmethode: geëxporteerd textiel kan daarna worden hergebruikt, gerecycled, opnieuw gesorteerd of alsnog verbrand. Zekerheid: middel-hoog.

De 54,2% hergebruik moet je niet presenteren als “54,2% wordt daadwerkelijk opnieuw gedragen”. De onderzoekers waarschuwen zelf dat een deel van de geëxporteerde fractie in het buitenland opnieuw wordt gesorteerd en daar alsnog recyclekwaliteit blijkt te bevatten. Dat effect konden zij niet kwantificeren. Zekerheid: hoog dat deze onzekerheid bestaat; laag voor de omvang ervan, daarom geef ik geen correctiecijfer.

Waar de kilo's na sortering terechtkomen

Eén consistente noemer: 108,459 kiloton gescheiden ingezameld huishoudelijk textiel en schoeisel, 2022.

Route na sorteringAandeelHoeveelheid
Producthergebruik / herdraagbaar54,2%58,772 kt
Open-loop recycling, bijvoorbeeld poetslappen24,1%26,143 kt
Vezel-tot-vezel / closed-loop recycling4,5%4,853 kt
Recycling van niet-textiele delen0,6%0,648 kt
Verbranding na sortering8,3%9,041 kt
Verdere sortering, nog geen eindbestemming8,3%9,002 kt

Daarmee is 29,2% “recycling” niet hetzelfde als 29,2% vezelrecycling. Slechts 4,5% ging naar closed-loop toepassingen zoals nieuwe garens. Het grootste recyclingdeel, 24,1%, was open loop: het materiaal verlaat de textieltoepassing, bijvoorbeeld als poetsdoek. Zekerheid: middel-hoog.

Waar de belangen botsen

Meer inzameling versus betere kwaliteit. De UPV-doelen geven een sterke prikkel om volume binnen te halen, maar een kilo nat, vervuild of nauwelijks recyclebaar textiel veroorzaakt juist extra logistiek, arbeid en verwijderingskosten. ILT en de Textieltafel signaleren beide dat de verslechterende kwaliteit van het aanbod het verdienmodel van inzamelaars en sorteerders aantast. De optimale keten stuurt daarom niet op kilo's in de container, maar op schone, droge en daadwerkelijk herbruikbare kilo's. Die laatste zin is een gevolgtrekking uit de kostendynamiek. Zekerheid: middel-hoog.

Export versus hergebruik in Nederland. De sorteermarkt heeft veel meer internationale dan Nederlandse afzetcapaciteit, terwijl de UPV een apart doel voor hergebruik in Nederland kent. Stichting UPV Textiel rapporteerde over 2025 zelf 5% tegenover een wettelijk doel van 10%. Dit betreft uitsluitend die ene producentenorganisatie en mag niet als nationaal resultaat worden gelezen. Zekerheid: hoog voor hun eigen cijfers; middel-hoog voor de bredere interpretatie.

Wat ik niet kan invullen. Er is geen openbare nationale winst-en-verliesrekening van de Nederlandse textielketen. Ik kan dus niet verantwoord zeggen dat de inzamelaar x cent verdient en de sorteerder y cent per kilo. Ook is niet openbaar welke contractconstructie deze Gelderse inzamelaar heeft.

Vijf vragen die je aan de inzamelaar zelf moet stellen

Bewust organisatie-, contract- en stroomspecifiek. Ik heb hiervoor geen betrouwbare openbare bron gevonden; de antwoorden moeten uit hun contracten, administratie en gesprekken met de sorteerder komen.

  1. Van wie is het textiel juridisch en economisch op ieder overdrachtsmoment? Bij het legen van de container, op hun eigen locatie, of pas bij de sorteerder? En wie houdt de opbrengst?
  2. Kunnen jullie voor de afgelopen twaalf maanden per sorteerder een echte massabalans krijgen? Niet “ongeveer 60% hergebruik”, maar kilo's, opschoningsverlies, fracties en land van afnemer.
  3. Onder welke producentenorganisatie worden onze kilo's opgevoerd, en wie ontvangt daar geld voor? En kan dezelfde kilo door meerdere partijen worden geclaimd?
  4. Wat staat financieel precies in ons contract met de sorteerder? Tarief, toeslagen voor vervuiling, wie het marktprijsrisico draagt, datatoegang, opzegtermijn.
  5. Welke waarde laten we nu liggen doordat we alles als één gemengde stroom aanleveren? En wat is de nettowinst daarvan na arbeid, ruimte en transport?

Bronnen